Al vijftien jaar is Jan Wagenaar ‘nachtvlinder’ bij stichting de Kap. Wie hem vraagt wat daar nou leuk aan is, krijgt zelden een eenvoudig antwoord. “Het is bijna niet uit te leggen,” zegt hij. “Maar het diepe menselijke contact maakt het zo bijzonder. Het is niet droevig of zwaarmakend – integendeel.”
Jan is op meerdere manieren actief als vrijwilliger, maar zijn hart ligt bij de VPTZ: Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg. “In de laatste levensfase is de mens pas echt mens. Alles wat ogenschijnlijk belangrijk lijkt, valt weg.” Als nachtvlinder neemt hij ’s nachts tijdelijk de zorg over, zodat mantelzorgers kunnen rusten. “Het gaat om aanwezigheid—om er simpelweg zijn.”
Een nachtdienst vraagt voorbereiding. Jan slaapt vooraf een paar uur en staat rond 22.45 uur bij een voor hem onbekend adres voor de deur. Altijd met een tas vol bezigheden: de krant, een boek, een puzzel. “Bij elke voordeur vraag ik me af: wat tref ik aan? Je moet reageren op wat je ziet. Alles gaat op intuïtie.” Veel blijft onuitgesproken, juist daarom is inlevingsvermogen onmisbaar.
Wat hem het meest raakt, is hoe snel vertrouwen ontstaat. “In het dagelijks leven kost dat tijd. Aan een sterfbed gaat dat razendsnel: van vreemde naar vertrouweling. Dat mensen je zo toelaten, geeft een warm en dankbaar gevoel.”
Soms zit dat in kleine, stille momenten. Zoals bij een vrouw die onrustig en angstig was. “Ik ging naast haar zitten en legde mijn arm op de bedrand. Zij pakte mijn hand. We spraken geen woord, maar ze was niet alleen. Dat gaf haar rust.”
Of die nacht waarin hij zich afvroeg wat zijn rol was, terwijl de zwager van een terminale vrouw ook aanwezig bleef. “Toch voelde ik dat ik niet weg kon. Achteraf bleek: mijn aanwezigheid gaf hem veilig gevoel.”
Eén vraag is hem altijd bijgebleven. Een terminaal zieke man die ’s middags eerst kennis met hem wilde maken, hij vroeg: “Waarom doet u dit werk?” Jan: “Ik vond het een prachtige vraag. Iedereen denkt het, maar bijna niemand stelt hem.” Diezelfde avond mocht hij waken, zodat de partner kon slapen.
Voor Jan is het duidelijk: niemand hoeft alleen te sterven. “Dat is misschien wel het ergste wat er is. Dat is een van de drives waarom ik dit werk doe.”
De Kap zoekt nieuwe nachtvlinders: mensen die durven vertrouwen op hun intuïtie en er willen zijn op het moment dat het er écht toe doet. “Je moet het ervaren,” zegt Jan. “Dan begrijp je pas hoe waardevol het is.”
Over de nachtvlinders
Nachtvlinders zijn 23.00 tot 07.00 uur aanwezig bij de terminale zorgvrager. De aanvragen komen binnen bij de vrijwillig coördinator VPTZ en worden via een groepsapp verdeeld over de (momenteel) 7 nachtvlinders. Meer informatie over deze vrijwilligersfunctie lees je hier.
